trainingen zijn vooral leuk

Yteke de Jong

Nijmegen

'Congres in Rio of Amsterdam staat op het affiche. Je ziet vaak eerst de naam van de stad waar een congres plaatsvindt, en daarna pas wat het congres inhoudt.' Volgens hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie Toon Taris is dat exemplarisch voor de trainingen die in het bedrijfsleven en de wetenschap worden gegeven. Ogenschijnlijk gaat het om de inhoud, maar in de praktijk komt het vertier vaak op de eerste plaats. 'Dat is ook logisch, want als je als buitenlander moet kiezen tussen Amsterdam en Nijmegen, dan ga je natuurlijk naar Amsterdam. Want je hebt wel eens gehoord dat daar wiet en een red light district is.' Hij wil maar zeggen dat het leven buiten het congres mogelijk nog belangrijker is dan de inhoud.

Een leven lang leren is belangrijk, houdt onze werkgever ons voor en ook de politiek sinds een paar jaar. We moeten bijscholen, omscholen, op congres of cursus om te leren beoordelen. In grote organisaties leren jonge managers zich te pletter in zogenaamde management-developmenttrajecten. Toon Taris betoogt vandaag in zijn oratie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen dat het effect van al die trainingen en cursussen voor werknemer en werkgever vaak minder groot is dan wel wordt gedacht.

'Het idee van trainingen en cursussen is natuurlijk sympathiek. Het hoort erbij, als werkgever wil je dat je bedrijf zich ontwikkelt, competitief is en niet stilstaat. En je laat zien dat je wilt investeren in een werknemer. De werknemer is blij met de cursus, want die is er even uit.'

'Toch blijkt uit onderzoek dat we het meeste leren uit de praktijk, het zogenaamde informele leren. Bijna niemand heeft ooit een cursus Word gedaan, maar toch kunnen we het allemaal. Kijk naar autorijden, dat leer je in de praktijk, als je de lessen hebt gevolgd. Van wat we leren in het formele leren, dus trainingen , blijken we slechts 10 tot 20% toe te passen, is uit een ander internationaal onderzoek gebleken.'

Werkgevers zijn zich bewust van dit geringe leereffect, volgens Taris. 'Je ziet dat als het economisch minder gaat, er het eerst in cursussen en trainingen wordt gesneden. Zo belangrijk is het blijkbaar ook niet voor het presteren van het bedrijf. De werkgevers beschouwen het als een cadeautje. Veel trainingen kun je zien als netwerkevenementen, waar je 's avonds met je collega's gezellig in de bar zit in dat hotel op de Veluwe.'

'En sommige evenementen zitten meer in de entertainmenthoek. Vele voormalige topsporters, onder wie voetballers en boksers, worden regelmatig voor personeel uit het bedrijfsleven gezet om hun ervaringen te delen. Ze zullen best een interessant verhaal hebben over de tijden op de mat of in de boksring, maar of werknemers nu echt iets opsteken voor hun werk, vraag ik mij af. Vlotten bouwen om de teambuilding te bevorderen, kun je beter een bedrijfsuitje noemen. Werknemers beschouwen de trainingen als een secundaire arbeidsvoorwaarde. Wie wil nu niet een uur in de week met een coach praten over zijn werkervaringen', vraagt hij retorisch. 'Mensen praten nu eenmaal graag over zichzelf. Maar of het effectief is, meet niemand.'

Volgens de hoogleraar is het ook moeilijk om nieuwe kennis toe te passen in de praktijk, omdat de werkelijkheid vaak weerbarstig is. 'Je zit op een "slechtnieuwsgesprek"-cursus tegenover een toneelspeler en niet tegenover je ondergeschikten. Die kunnen allemaal anders reageren. Het leereffect is dan vooral dat je een algemene sensitiviteit ontwikkelt, dat je weet dat je zo'n gesprek voor de betrokkene vaak niet leuk is. Een ander punt is meestal dat je niet tegen ingesleten routine op de werkvloer op kunt. Een cultuuromslag is moeilijk voor elkaar te boksen. "We hebben het altijd zo gedaan, en zo blijven we het doen", is dan het antwoord.'

De kosten voor al die trainingen zijn redelijk stabiel. Jaarlijks geven werkgevers er volgens het CBS direct euro 3,1 mrd aan uit, dus de loonkosten van de werknemer die een dagje op de hei zit, zijn daar niet in meegenomen. 'Het is zonde dat dat geld in de praktijk deels weggegooid wordt, vindt Taris. Per jaar wordt er in Nederland uitgegaan van 40 uur aan scholing voor een werknemer. Als het leereffect inderdaad 20% is, dan "verlummelt" de werknemer 32 uur van zijn tijd. Omgerekend voor de Nederlandse beroepsbevolking betekent dat een enorm productiviteitsverlies. Daarom pleit Taris voor meer evaluaties van cursussen.

'De werkgever weet door deze evaluaties welke cursussen werkelijk resulteren in beter geschoold en gemotiveerd personeel. En de werknemer zelf is dan ook echt beter geschoold, kan beter presteren en heeft daardoor meer zelfvertrouwen.'

Daarnaast vindt Taris dat er meer ruimte moet komen op de werkvloer voor informeel leren, omdat de werknemer daar meer van opsteekt. 'Dat vereist ook een meer coachende manier van leidinggeven. De werknemer krijgt dat de ruimte om zelf een beetje aan te "rommelen" en mag in zo'n geval ook fouten maken.'

Hoewel trainingen vaak draaien om 'softe' vaardigheden, zoals beoordelen of leidinggeven, kan er volgens Toon Taris wel degelijk iets gemeten worden. 'Iemand geeft bijvoorbeeld leiding op een afdeling waar veel verzuim is. Die kun je op een cursus sturen om het ziekteverzuim te verminderen. Na een jaar kun je meten of dat inderdaad het geval is. Dat kun je ook doen bij trainingen van beoordelingsgesprekken of algemeen leidinggeven, of het binnenhalen van opdrachten. Laat de werknemers maar beoordelen of ze helderder opdrachten krijgen of dat de werksfeer is verbeterd.'

In Amsterdam worden de meeste congressen van ons land gehouden. Hoeveel geld gaat er in deze stad in deze 'amusementstak' om? De Amsterdamse overkoepelende organisatie voor congressen ATCB was niet bereikbaar voor recente cijfers over de congresindustrie. De hele staf is zelf op congres naar Barcelona, met als doel om meer congressen naar Amsterdam te krijgen.

Meten is weten

Effectiviteit cursus

Kennis van een training wordt in de praktijk slechts voor 20% gebruikt

De meeste trainingen zijn verkapte bedrijfsuitjes of netwerkbijeenkomsten

De jaarlijkse directe kosten voor cursussen bedragen euro 3,1 mrd volgens het CBS

Hoogleraar Taris pleit voor een betere evaluatie

Richmond Training

Trainingen zijn vooral leuk